Tại sao con người thống trị trái đất và bài học về niềm tin! | Tomorrow Marketers Tại sao con người thống trị trái đất và bài học về niềm tin! | Tomorrow Marketers

Tại sao con người thống trị trái đất và bài học về niềm tin!

93

Thuở xa xưa, con người cũng chỉ là một loài động vật tầm thường, với số lượng cá thể không nhiều hơn các loài động vật khác là bao. Tác động của con người lên Trái đất vô cùng nhỏ bé. Tuy nhiên ngày nay, loài người đã trở thành loài thống trị thế giới. Vậy sự khác biệt nào khiến loài người có thể phát triển sinh sôi với số lượng ngày càng lớn, mà các loài vật khác không thể sánh kịp? Hiểu được sự khác biệt này, bạn sẽ thay đổi góc nhìn của mình về thế giới nói chung và Marketing nói riêng. Nội dung bài viết này được lược từ cuốn sách Sapiens – Lược sử loài người, tác giả Yuval Harari.

1. Ngôn ngữ Sapiens

Mỗi loài vật có một ngôn ngữ giao tiếp khác nhau, ví dụ như loài khỉ, chúng sử dụng các tiếng kêu khác nhau để giao tiếp. Các nhà khoa học xác định được một tiếng kêu có nghĩa là “Cẩn thận, đại bàng” và một cảnh báo khác là “Cẩn thận, sư tử”. Với tiếng kêu đầu tiên, đàn khỉ nhìn lên bầu trời đầy sợ hãi, với tiếng kêu thứ hai, thì chúng leo tót lên cây. Với các động vật khác như kiến, ong, chúng cũng có những ngôn ngữ giao tiếp của riêng mình. Vậy, ngôn ngữ của loài người có gì đặc biệt hơn ngôn ngữ của các loài động vật khác?

Thứ nhất, ngôn ngữ của chúng ta linh hoạt một cách đáng kinh ngạc, chúng ta có thể kết nối một số nhất định các âm thanh và dấu hiệu để tạo nên vô số câu, mỗi câu lại có ý nghĩa riêng biệt, nhờ đó chúng ta có thể hấp thu, lưu trữ, truyền đạt một số lượng thông tin khổng lồ về thế giới xung quanh. Một con khỉ chỉ có thể cảnh báo cho bầy đàn của nó: “Cẩn thận, sư tử”, trong khi một con người hiện đại có thể nói với bạn bè mình rằng cô ta nhìn thấy một con sư tử bám đuổi một đàn bò rừng ở gần nhánh sông, cô ta có thể mô tả chính xác vị trí, con đường khác nhau dẫn tới nơi đó. Với thông tin này, nhóm người có thể thảo luận với nhau có nên tiếp cận nhánh sông để xua đuổi sư tử và săn bò rừng hay không.

Thứ hai, ngôn ngữ của chúng ta được phát triển như một cách để tán gẫu, đặc điểm độc đáo nhất trong ngôn ngữ của chúng ta không phải là khả năng truyền tải thông tin về bò rừng và sư tử, mà là khả năng truyền tải những thứ không tồn tại. Chỉ Sapiens mới có thể nói về mọi thứ mà họ chưa bao giờ thấy, chạm vào hoặc ngửi mùi. Từ đó, các huyền thoại, thần thoại, các vị thần và tôn giáo bắt đầu xuất hiện. Khả năng nói chuyện hư cấu không chỉ giúp chúng ta tưởng tượng, mà còn tưởng tượng cùng nhau, giúp chúng ta thêu dệt nên những câu chuyện sáng thế, huyền thoại dân tộc của các quốc gia hiện đại… Những huyền thoại như vậy giúp Sapiens khả năng chưa từng có để hợp tác linh hoạt với số lượng lớn. Kiến và ong cũng có thể hợp tác với số lượng lớn nhưng chúng làm theo một cách rất cứng nhắc và chỉ với họ hàng thân thuộc. Sói và tinh tinh hợp tác linh hoạt hơn kiến, nhưng chỉ với một số con thân thuộc mà chúng biết rõ trong đàn. Sapiens có thể hợp tác cực kì linh hoạt với vô số người xa lạ. Đó là lý do Sapiens thống trị thế giới, trong khi kiến thì ăn đồ thừa của chúng ta, còn tinh tinh thì bị nhốt trong chuồng.

2. Liên minh lớn tạo ra bởi niềm tin chung vào những câu chuyện hư cấu

Các anh em họ tinh tinh của chúng ta thường sống theo từng nhóm nhỏ với khoảng vài chục con. Chúng kết bạn thân thiết, đi săn với nhau và chiến đấu chống lại khỉ đầu chó, báo và những con tinh tinh thù địch. Cấu trúc xã hội của chúng có xu hướng phân tầng. Con đầu đàn thường là con đực, được gọi là con đực alpha, người nỗ lực duy trì sự hài hoà xã hội trong bầy của nó. Để giành được vị trí này, con alpha phải hình thành liên minh giữa những con ủng hộ trong đàn (dựa trên các tiếp xúc thân mật như ôm, chải lông, giúp đỡ lẫn nhau…) Con đực alpha được chọn không phải vì có thể chất mạnh mẽ hơn, mà vì nó dẫn đầu được một liên minh lớn và bền vững.

Có những giới hạn rõ ràng về quy mô các nhóm khi hình thành và duy trì theo cách như vậy. Để hoạt động được, mọi thành viên trong nhóm phải biết nhau mật thiết. Hai con tinh tinh chưa từng gặp nhau, đánh nhau, chải lông cho nhau thì sẽ không biết liệu chúng có thể tin tưởng nhau, giúp đỡ nhau, và ai trong chúng có thứ bậc cao hơn. Trong điều kiện tự nhiên, một bầy tinh tinh điển hình có khoảng 20 – 50 cá thể, vượt quá số lượng này, trật tự xã hội mất ổn định, dẫn tới sự tan vỡ và hình thành một bầy mới từ số con tách ra.

Tương tự với con người, bản năng xã hội của con người thích nghi với những nhóm nhỏ thân mật. Khi nhóm phát triển quá lớn, trật tự xã hội của nó sẽ bất ổn và nhóm chia tách. Với sự xuất hiện của Cách mạng Nhận thức, tán gẫu giúp Sapiens hình thành những bầy lớn hơn và ổn định hơn, quy mô tự nhiên tối đa của một nhóm được gắn kết bởi tán gẫu là khoảng 150 cá thể. Với các nhóm hơn 150 người, hầu hết mọi người không thể biết rõ về nhau cũng như tán gẫu không còn hiệu quả.

Làm thế nào Sapiens vượt qua được ngưỡng quan trọng này, để cuối cùng lập nên các thành phố bao gồm hàng chục ngàn cư dân, những đế chế cai trị hàng trăm triệu người? Bí mật này có lẽ nằm ở sự xuất hiện của những câu chuyện hư cấu. Số đông người lạ có thể hợp tác thành công bởi cùng tin vào những huyền thoại chung.

Bất kì sự hợp tác nào của con người ở quy mô lớn – dù là một quốc gia hiện đại, một nhà thờ trung cổ, một bộ lạc cổ xưa – đều bắt nguồn từ những huyền thoại phổ biến vốn chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của tập thể nhân dân. Ví dụ: Các quốc gia bắt nguồn từ những huyền thoại chung về dân tộc, 2 người Việt Nam chưa từng gặp nhau có thể liều mạng để cứu nhau vì cùng tin vào sự tồn tại của dân tộc VN, quê hương VN, và lá cờ VN. Hệ thống tư pháp bắt nguồn từ những huyền thoại chung về pháp luật, 2 luật sư chưa từng gặp nhau có thể cùng chung nỗ lực bảo vệ cho một người hoàn toàn xa lạ vì niềm tin vào sự tồn tại của luật pháp, công lý, nhân quyền, và cả số tiền lệ phí được trả.

Một công ty trách nhiệm hữu hạn cũng là một “hư cấu pháp lý”. Công ty được tạo bởi cái gì? Công ty sở hữu các nhà máy, máy móc, phòng trưng bày, sử dụng nhiều thợ cơ khí, nhân viên kế toán, thư ký, nhưng tập hợp lại với nhau vẫn không tạo nên Công ty. Một thảm hoạ có thể huỷ diệt toàn bộ nhân viên và cơ sở vật chất, dẫu vậy công ty vẫn có thể vay tiền, thuê nhân viên mới, xây dựng nhà máy mới… Tuy nhiên nếu một thẩm phán được uỷ quyền giải thể công ty, nhà máy và công nhân vẫn tồn tại, nhưng Công ty sẽ lập tức biến mất. Tóm lại, Công ty không có kết nối cần thiết với thế giới vật chất, nó không thực sự tồn tại, nó chỉ nằm trong ý tưởng tập thể của chúng ta – một “hư cấu pháp lý” do pháp luật tạo nên.

Cách một con người tạo nên một công ty, cũng giống như giới phù thuỷ đã tạo nên các vị thần và quỷ dữ trong lịch sử, giống như các linh mục đã tạo ra cơ thể Chúa Jesus vào mỗi chủ nhật tại nhà thờ. Tất cả đều xoay quanh những câu chuyện kể, và thuyết phục mọi người tin vào chúng. Kể chuyện hiệu quả không dễ, khó khăn không chỉ ở việc kể chuyện, mà còn ở việc thuyết phục người khác tin vào chúng. Song khi thành công, chúng mang cho Sapiens sức mạnh to lớn, vì nó cho phép hàng triệu người lạ hợp tác và làm việc hướng tới các mục tiêu chung. Hãy thử tưởng tượng, sẽ vất vả thế nào để lập ra các quốc gia, các nhà thờ, các hệ thống pháp lý nếu chúng ta chỉ có thể nói về những điều thực sự tồn tại như sông, cây xanh và sư tử.

Kể từ Cách mạng nhận thức, Sapiens đã sống trong một thực tế kép. Một mặt là thực tế khách quan về các dòng sông, cây cối, sư tử, và mặt khác là thực tế tưởng tượng của các vị thần, quốc gia, công ty. Thời gian trôi qua, thực tế, tưởng tượng này đã trở nên mạnh mẽ hơn, do đó mà ngày nay, chính sự tồn tại của dòng sông, cây cối và sư tử lại phụ thuộc vào sự chiếu cố của các thực thể tưởng tượng này.

3. Bài học về niềm tin

Những nhà sáng lập doanh nghiệp, những nhà tiếp thị nổi tiếng cũng là những bậc thầy kể chuyện, họ khiến chúng ta tin vào một câu chuyện. Chúng ta tin vào tầm nhìn của một tổ chức, nên chúng ta quyết định gắn bó với tổ chức đó. Chúng ta tin vào sứ mệnh của thương hiệu, nên chúng ta yêu thương hiệu đó. Chúng ta tin rằng một sản phẩm tốt, nên chúng ta quyết định mua sản phẩm đó. Bài học ở đây là: Niềm tin chi phối mọi quyết định trong đời sống của chúng ta. Trong thế giới dư thừa thông tin ngày nay, bạn rất dễ bị dắt mũi bởi những thông tin sai lệch. Trong quá khứ, thông tin rất khan hiếm, nên người có được thông tin sẽ trở thành tầng lớp tinh hoa, tuy nhiên vào thế kỷ 21, chúng ta bị ngập lụt bởi lượng thông tin khổng lồ, nhiều tới mức các nhà kiểm duyệt cũng không cố chặn chúng nữa. Thay vào đó, họ bận rộn lan toả những thông tin trái chiều và làm chúng ta xao nhãng với những thông tin không liên quan. Vì vậy, một trong những kĩ năng quan trọng bậc nhất là khả năng chắt lọc và phân biệt thông tin, bởi những gì chúng ta hấp thụ sẽ ảnh hưởng tới niềm tin của chúng ta.

Vấn đề không phải là không nên tin vào thứ gì, mà hãy chọn thứ để tin!

Bài viết được biên soạn bởi Tomorrow Marketers, vui lòng không sao chép dưới mọi hình thức. 

Content Protection by DMCA.com



Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Content is protected !!