Chuyện gì xảy ra nếu Grab về một nhà với Gojek?

marketing foundation

Tomorrow Marketers – Cuộc chiến giữa 2 tay chơi siêu ứng dụng ngành ride hailing lớn nhất Việt Nam Grab và Gojek tưởng chừng như không hồi kết thì giờ lại có vẻ như sắp tạo ra một bước ngoặt lớn cho “làng” công nghệ khi mới đây trang báo Bloomberg cho biết hợp đồng hợp nhất hoạt động kinh doanh giữa 2 bên đang đạt được những bước tiến quan trọng. Hãy cùng Tomorrow Marketers phân tích xem liệu thương vụ này có thực sự khả thi hay không, nếu có thì chuyện gì sẽ xảy đến khi xuất hiện một “gã siêu to khổng lồ” nắm thóp gần như cả thị trường xe công nghệ?

Những bước ngoặt đáng chú ý của thị trường xe công nghệ trong quá khứ

Chúng ta đã từng chứng kiến thương vụ Grab thao túng và chính thức mua lại toàn bộ hoạt động kinh doanh của Uber tại Đông Nam Á gây rúng động dư luận hồi tháng 3/2018. Việc Grab mua lại Uber ở Việt Nam dẫn đến thị phần kết hợp vượt ngưỡng 50%. 

Ngược lại với việc từ bỏ của Uber, đầu năm nay, Gojek khi quyết định “tham chiến” lần hai với tư thế trực diện (thay thế GoViet) đã chứng tỏ được thái độ nghiêm túc muốn dằn mặt đối thủ. Tuy nhiên tới hiện nay, với giả thuyết sáp nhập của 2 gã khổng lồ nếu được hiện thực hóa sẽ lại một lần nữa khiến thị trường dần thu về 1 chủ duy nhất, và các ông lớn thay vì tiếp tục đổ máu trên thương trường thì giờ lại đến bắt tay cùng có lợi. 

Ai sẽ được hưởng lợi từ thương vụ này? 

Đơn vị chủ quản: Đương nhiên người trực tiếp có lợi không ai khác vẫn là Grab & Gojek. Phi vụ này có thể mang tính lịch sử trong ngành công nghệ khi 2 đối thủ đáng gờm nhất của nhau lại bắt tay để thống trị thị trường. Từ đó, Grab và Gojek có thể đạt được những gì?

  • Khả năng chiếm thế độc quyền: Thị trường gọi xe công nghệ Việt Nam từ 2018 trở nên sôi động với nhiều cái tên như Grab, GoViet, Be, FastGo, Aber, MyGo,.. Đến nay, nhiều cái tên đã không còn xuất hiện trên đường phố và bộ 3 công ty gọi xe đang chiếm lĩnh thị trường Việt Nam chỉ còn là Grab, Gojek và Be. Cơ hội ngày càng rõ ràng để công ty sáp nhập giữa Grab và Gojek trở thành một trong những công ty xe công nghệ quyền lực nhất trong khu vực với tổng thị phần gộp lại chiếm tới khoảng 87% (theo ABI Research). Khi sở hữu một vị trí gần như độc quyền, công ty này sẽ có khả năng nắm thóp và khai thác thị trường một cách tối ưu nhất, thao túng giá và các quyết định khác để nhằm thu lại vốn và mang về được lợi nhuận cho doanh nghiệp và các nhà đầu tư.  
  • Hạn chế cạnh tranh và tăng vị thế đối đầu với các đối thủ khác:  Đây là điều cả 2 đang hướng tới khi có thể bổ sung khiếm khuyết của nhau, tối đa hóa sức mạnh và nguồn lực trong bối cảnh 2 tay chơi này đã, đang rơi vào cuộc cạnh tranh đắt đỏ và khốc liệt nhất không chỉ là đặt xe mà còn trong các lĩnh vực kinh doanh từ giao nhận hàng, thực phẩm, thanh toán điện tử. Việc tinh giảm nhân sự sẽ được tính đến và cùng nhau thoát khỏi gánh nặng về ngân sách quảng cáo và chiết khấu cho người dùng/ tài xế khi đây là những khoản chi tốn kém nhất của cả 2 bên trong thời gian vừa qua. 

Bên thứ 3 – Các nhà đầu tư được hưởng gì? 

Có chăng Grab và Gojek cũng chỉ là quân cờ trong tay các nhà đầu tư với tham vọng hoàn vốn và chuyển sang giai đoạn thu hồi lợi nhuận sau khi đã rót tiền mạnh tay vào những doanh nghiệp này? Đứng sau hậu thuẫn 2 kỳ lân đều là những nhân vật sừng sỏ trong làng công nghệ như Tencent và Google đổ vốn cho Gojek; còn SoftBank, Microsoft cho Grab. Sức ép còn lớn hơn sau những lần rót vốn thất bại trước đó như của SoftBanks vào Wework năm 2019. Hơn bao giờ hết, các nhà đầu tư đang thúc giục và đẩy nhanh tiến trình sáp nhập giữa 2 bên với hy vọng sự kết hợp giữa 2 doanh nghiệp này sẽ giúp giảm bớt chi phí cạnh tranh và mang lợi nhuận cho khoản đầu tư của mình. Đây được coi là một lực đẩy khách quan và ngoài tầm kiểm soát của Grab và Gojek. 

Thương vụ này nếu thành công sẽ có những ảnh hưởng gì?

Đối với thị trường xe công nghệ: Mối nhân duyên này nếu xảy ra sẽ tác động rất lớn tới thị trường gọi xe khi như Tomorrow Marketers đã đề cập, tay chơi tuy cũ mà mới này sẽ chiếm thế độc quyền và tạo ra lo ngại vô cùng lớn. Thêm vào đó, yếu tố cạnh tranh là động lực để các công ty cung cấp dịch vụ ngày càng hoàn thiện bản thân và mang lại nhiều giá trị cho khách hàng hơn, nhưng nếu độc quyền rồi thì động lực đổi mới sẽ chậm lại. Nếu các nhà đầu tư cứ bàn tính việc chia sẻ lợi ích mà không còn xuất phát từ nhu cầu khách hàng thì nó sẽ không tạo ra nhiều giá trị tích cực. Ta có thể nhìn thấy sức mạnh của những công ty công nghệ lớn khi chiếm được vị thế gần như độc quyền có thể kể đến Google, Facebook, Microsoft,…khi chèn ép người dùng và đối tác, làm trầm trọng sự thiếu công bằng trong cạnh tranh kinh doanh (riêng trong 2020 các tập đoàn công nghệ này đã nhiều lần bị kiện tại Mỹ).

Đối với đối thủ cạnh tranh: Các công ty tiêu biểu như Be – một Startup nội địa “liên minh” với Vinasun cũng đang tăng tốc và cố gắng tìm được vị trí để cạnh tranh trực diện với các đại gia công nghệ “ngoại nhập” sẽ ít có cơ hội tiềm năng mở rộng quy mô và thị trường khi khoảng cách thị phần là quá lớn, từ đó có thể giết chết các doanh nghiệp nội địa. Tuy nhiên lại có một giả thuyết khác được đưa ra bởi CEO của BeGroup Nguyễn Hoàng Phương cho thấy rằng tuy Grab mua Uber tại Việt Nam cách đây 2 năm nhưng thị trường này vẫn đủ lớn cho công ty tham gia và phát triển ổn định. Như vậy, lần sáp nhập của Grab và Gojek có thể sẽ chỉ làm bức tranh cạnh tranh tạm thời đổi sang một màu mới thôi. Nếu có các đối thủ nội địa mới với nhiều USP mới, cuộc đua có thể sẽ thú vị trở lại. 

Người tiêu dùng: Đây có lẽ là điều mà nhiều chuyên gia kinh tế đã lo ngại từ trước đó là quyền lợi người tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng. Lý do là thương vụ làm giảm tính cạnh tranh, giá cước trên thị trường sẽ tăng lên, thậm chí còn đắt hơn cả taxi truyền thống và sẽ chẳng còn nhiều những khuyến mãi “giá hời như trên trời” cho người tiêu dùng nữa. Hơn nữa, khi sự cạnh tranh đối với những đối thủ hiện có bị xói mòn, rất có thể những nỗ lực từ công ty để gia tăng chất lượng và giá trị dịch vụ cũng sẽ mất đi. Một ví dụ điển hình mới đây khi chính phủ Mỹ đã đệ đơn kiện Google vì lý do gây hại cho người tiêu dùng lẫn đối thủ khi vận hành thế độc quyền trong thị trường tìm kiếm trên Internet khiến người tiêu dùng Mỹ buộc phải chấp nhận các chính sách về quyền riêng tư và việc sử dụng dữ liệu cá nhân của Google.

Đọc thêm: Hiểu thông tin của đối thủ để đạt lợi thế cạnh tranh 

Mối nhân duyên này liệu có thể xảy ra?

Đây là một thương vụ rất lớn và phụ thuộc vào nhiều bên liên quan vậy nên nó đã có không ít những vướng mắc khiến Tomorrow Marketers đặt ra giả thiết về mức độ khả thi của việc sáp nhập này. Bởi:

Thương vụ này liên quan đến vấn đề pháp lý và luật cạnh tranh

Việc sáp nhập giữa 2 kỳ lân Đông Nam Á này rất có thể sẽ vướng về pháp lý và các quy định pháp luật liên quan đến cạnh tranh và đã có sự phản đối mạnh mẽ của các cơ quan quản lý e ngại sự độc chiếm thị trường. Nếu dựa trên trường hợp thương vụ cũ giữa Grab và Uber thì việc chấp nhận khoản tiền phạt có thể được đưa ra của các cơ quan chức năng sẽ có thể là lối thoát cho 2 doanh nghiệp này. 

2 bên sẽ phải hy sinh những gì để đạt được lợi ích của việc sáp nhập

Cái giá đầu tiên cả 2 bên phải trả trước khi về một nhà chính là quan điểm khác biệt của từng bên. Chỉ đối với kế hoạch sáp nhập, điều này đã vấp phải sự phản đối từ một số giám đốc điều hành cấp cao của Grab. Theo DealstreetAsia, nếu Gojek chỉ muốn tìm kiếm một tỷ lệ 50:50 thì Grab muốn một tỉ lệ tốt hơn, như một con hổ háu ăn, chỉ trực “nuốt chửng” và kiểm soát Gojek như những gì Grab đã từng làm với Uber trước đây. Và tất nhiên, các cổ đông của Gojek không muốn điều đó xảy ra.

Hơn nữa, do mô hình kinh doanh của cả hai có sự giống nhau ở nhiều mảng, điển hình là giao vận, gọi món cho đên các dịch vụ khác trong hệ sinh thái (đầu tư vi mô, bảo hiểm…), phân định vai trò điều hành trong từng lĩnh vực sẽ trở thành bài toán nan giải cần đến sự thay đổi để đạt đến sự đồng thuận của cả đôi bên. 

Mua bán và sáp nhập có đang trở thành xu hướng đối với các công ty công nghệ khác (E-commerce hay E-pay) hiện nay? 

Đối với các công ty công nghệ, việc sáp nhập có thể là một giải pháp để tồn tại, đứng vững và phát triển trong thị trường cạnh tranh khắc nghiệt như hiện nay. Điển hình nó đã từng là giải pháp Tiki và Sendo hướng đến để cạnh tranh Shopee, Lazada. Mặc dù chưa thể thành công vì nhiều yếu tố nhưng cũng thể hiện được sức mạnh của “mua bán và sáp nhập” là rất lớn, nó sẽ còn được các công ty công nghệ nói riêng và các công ty lớn nói chung tìm đến. 

Cuối cùng, nếu thời gian trước, sự xuất hiện trực diện của Gojek ở Việt Nam có thể được coi là tin tốt đối với và thị trường nói chung thì giờ, trong trường hợp giả thuyết này thành sự thật, cả thị trường công nghệ phải e ngại trước “khúc cua khét lẹt” này của Grab và Gojek – sự khởi đầu thời kỳ chiếm thế độc quyền của cặp bài trùng trong thời điểm người dùng đã dần phụ thuộc vào các hãng xe công nghệ này. 

Hy vọng qua bài viết này, bạn đọc đã có thêm góc nhìn mới về thị trường gọi xe nói chung và hai hãng Grab, GoJek nói riêng. Nếu bạn muốn rèn luyện tư duy marketing & branding qua phương pháp học từ case study các framework bài bản cùng các Brand Manager, hãy đăng ký khóa học Marketing Foundation tại Tomorrow Marketers.