Tomorrow Marketers – Chọn chuyên ngành khi làm Marketing luôn là một “bài toán” nan giải với các bạn trẻ mới chập chững vào nghề. Bởi lĩnh vực này bao gồm nhiều phân mảng, đa dạng vị trí công việc và môi trường làm việc khác nhau, khiến không ít người băn khoăn đâu mới là hướng đi phù hợp với mình.
Bài viết này đi theo quy trình 5 bước để giúp bạn tìm ra định hướng phù hợp với bản thân:
- Bước 1: Xác định vai trò của mình trong hệ sinh thái Marketing
- Bước 2: Lựa chọn môi trường làm việc
- Bước 3: Lựa chọn ngành hàng
- Bước 4: Lựa chọn nhóm công việc
- Bước 5: Xây dựng lộ trình học tập bài bản
1. Bước 1: Bạn muốn đóng vai trò gì trong “hệ sinh thái” Marketing?
Thông thường, khi chọn chuyên ngành trong Marketing, các bạn trẻ sẽ dựa vào các phân mảng quen thuộc như Brand, Content, Digital, Trade… hoặc môi trường làm việc như Client, Agency, In-house. Tuy nhiên, thế giới Marketing còn rộng lớn hơn như vậy. Trước khi chọn chuyên ngành, bước đầu tiên bạn cần xác định là vai trò mình muốn đảm nhận trong toàn bộ bức tranh Marketing.
Dựa trên mô hình Nền kinh tế sáng tạo (Creator Economy) và Hệ sinh thái YouTube, Marketing có thể được nhìn nhận như một hệ sinh thái. Trong đó, các nhân tố cùng tương tác và hỗ trợ lẫn nhau nhằm tạo ra giá trị và mang lại lợi nhuận. Cụ thể, hệ sinh thái Marketing bao gồm 4 nhân tố chính:
Như vậy, ngoài nhân tố Users/ Customers, bạn có thể lựa chọn một trong ba vai trò chính trong hệ sinh thái Marketing: Advertisers, Creators/ Influencers hoặc Platforms.
- Advertisers: Là các brand hoặc agency làm marketing cho brand để tiếp cận đến khách hàng mục tiêu. Lúc này, bạn sẽ có thể lựa chọn làm việc tại client hoặc tại agency.
- Creators/ Influencers: Làm marketing cho những người sáng tạo nội dung trên mạng xã hội hoặc cho MCNs (các công ty quản lý KOLs/ Influencers) giúp xây dựng thương hiệu cá nhân để có doanh thu và lợi nhuận.
- Platforms: Là làm marketing cho: Nền tảng mạng xã hội (Facebook, TikTok, Youtube,…), sàn giao dịch/ thương mại điện tử (Shopee, Lazada,…), và ứng dụng/ ví điện tử (MoMo, ZaloPay, VNPay,…). Vai trò này còn được biết đến là Product/ Growth Marketing, nhằm thu hút người dùng, phát triển số lượng nhà sáng tạo nội dung hay gia tăng doanh thu quảng cáo từ các nhãn hàng.
Đây sẽ là bước nền tảng giúp bạn hiểu quy trình vận hành của Marketing, và bạn muốn đóng vai trò gì trong hệ sinh thái rộng lớn này.
2. Bước 2: Bạn muốn làm Marketing ở môi trường nào?
Sau khi xác định vai trò trong Marketing ecosystem, bước tiếp theo là chọn môi trường làm việc.
2.1. Client-side
Làm việc tại client có nghĩa là “làm nhiều việc cho một người”. Bạn sẽ tham gia vào tất cả các quy trình (trừ sản xuất) của sản phẩm từ giai đoạn đầu đến lúc bán cho người tiêu dùng. Vì thế, bạn sẽ hợp làm việc tại client nếu:
- Bạn muốn gắn bó với 1 ngành hàng, 1 sản phẩm nhất định.
- Bạn yêu thích các công việc thiên về chiến lược, hoạch định và đo lường.
- Bạn muốn làm việc trong môi trường có quy trình bài bản và lộ trình thăng tiến rõ ràng.
2.2. Agency-side
Làm việc tại agency tức là bạn làm “một việc cho nhiều người”. Agency sẽ cung cấp dịch vụ cụ thể (tư vấn chiến lược thương hiệu, sáng tạo quảng cáo, tổ chức sự kiện,…) sau khi nhận brief từ client. Bạn sẽ phù hợp làm việc tại agency nếu:
- Bạn muốn làm việc và tiếp xúc với nhiều người, nhiều ngành hàng khác nhau.
- Bạn yêu thích môi trường làm việc linh động, thoải mái, có nhiều những thử thách mới mẻ.
Đọc thêm: Client vs Agency: Con đường nào cho bạn?
2.3. Mối quan hệ giữa Client và Agency
Làm Marketing tại Client sẽ đi theo một quy trình bài bản từ nghiên cứu, phân tích thị trường, đến lập kế hoạch chiến lược, thực thi và đo lường kết quả. Trong toàn bộ quá trình đó, Client sẽ thuê các agency để hỗ trợ cho các giai đoạn cụ thể.
Đọc thêm: Tổng hợp 9 loại hình agency phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay
2.4. In-house
Inhouse là những đơn vị tự vận hành quy trình marketing cho riêng mình, từ khâu nghiên cứu, hoạch định chiến lược, đến thực thi và đo lường. Bạn sẽ phù hợp làm việc tại môi trường In-house nếu:
- Bạn muốn gắn bó và thấu hiểu sâu sắc 1 ngành hàng như môi trường Client
- Bạn muốn thử sức ở mọi công việc trong quy trình Marketing
- Bạn yêu thích môi trường làm việc nhanh, linh hoạt và được chủ động trong công việc mình làm
Đọc thêm: Làm Marketing in-house là làm gì?
Tóm lại, bước 2 này sẽ giúp bạn lựa chọn môi trường phù hợp với thế mạnh và mong muốn của bản thân khi làm Marketing. Chọn đúng môi trường để làm việc thì bạn sẽ được tiếp cận với nhiều cơ hội phát triển, cơ hội thăng tiến quý giá sau này.
3. Bước 3: Bạn muốn làm Marketing cho ngành hàng nào? B2B hay B2C?
3.1. B2B hay B2C?
- B2C: Là hình thức bán sản phẩm, dịch vụ đến người tiêu dùng trực tiếp với mục đích cá nhân hoặc cho gia đình, ví dụ như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, hiệu sách, shop quần áo,… Làm Marketing B2C thường sẽ phải làm quảng cáo, tiếp thị đa kênh tới khách hàng đại chúng.
- B2B: Là hình thức bán sản phẩm, dịch vụ cho các doanh nghiệp, tổ chức không phải là người tiêu dùng cuối cùng. Ví dụ, các công ty SaaS cung cấp phần mềm quản trị nhân sự (HRM) cho các công ty khác, và người đại diện mua hàng có thể là HR Manager, COO,… Khác với Marketing B2C, Marketing B2B cần có những phân khúc khách hàng cụ thể và cung cấp các giải pháp cá nhân hóa cho họ.
3.2. Chọn ngành hàng nào?
Phần lớn các bạn trẻ khi định hướng theo ngành Marketing sẽ thường quên mất yếu tố này. Lý do vì sao cần phải lựa chọn ngành hàng là ở mỗi ngành hàng khác nhau, cách làm Marketing sẽ khác nhau. Để đánh giá sự khác nhau giữa cách làm Marketing của các ngành, chúng ta xem xét 3 yếu tố:
- Đặc thù công việc (Kênh tiếp thị, nội dung tiếp thị, khách hàng mục tiêu,…).
- Quy trình làm Marketing.
- Mức độ quan trọng của Marketing với công ty và với ngành hàng.
Dưới đây là bảng so sánh sự khác biệt giữa cách làm Marketing của những ngành hàng khác nhau:
| FMCG | Công nghệ, điện tử | Dịch vụ (tài chính, y tế, giáo dục) | Thời trang, làm đẹp | |
| Đặc điểm ngành hàng | – Sản phẩm đại chúng, ai cũng có thể mua dùng – Nhiều sản phẩm tương tự nhau, dễ thay đổi – Khách hàng phổ thông | – Sản phẩm giá trị cao, thời gian sử dụng lâu dài – Khách hàng chia làm các phân khúc cụ thể – Tìm hiểu, cân nhắc kỹ trước khi mua | – Sản phẩm vô hình & khá nhạy cảm vì liên quan đến tài chính – Khách hàng cần cảm thấy được sự uy tín, đáng tin vào sản phẩm | – Sản phẩm phụ thuộc nhiều vào xu hướng, cảm hứng thẩm mỹ – Khách hàng hay mua vì FOMO nhưng cũng yêu cầu sự uy tín của sản phẩm |
| Cách làm Marketing | Chú trọng làm Marketing đa kênh để tiếp cận mass (OOH, ads, digital,…). Yêu cầu cao về sự sáng tạo để thương hiệu tạo được sự nổi bật so với các đối thủ. | Chú trọng làm content long-form, email marketing, SEO, webinar,… để “giáo dục” cho khách hàng về sản phẩm, USP, định vị thương hiệu,… | Chú trọng làm Brand Marketing để xây dựng hình ảnh thương hiệu chuyên nghiệp, PR, word of mouth,… để gia tăng uy tín của thương hiệu. | Chú trọng làm short-form content với hình ảnh đẹp, làm influencer marketing, livestream,… cung cấp nội dung trực quan cho khách hàng. |
Bước thứ 3 này sẽ giúp bạn hiểu về cách vận hành Marketing và tầm quan trọng của Marketing với của từng ngành hàng khác nhau, từ đó dẫn đến quyết định lựa chọn vị trí công việc cụ thể ở bước tiếp theo.
4. Bước 4: Bạn muốn làm trong phân mảng nào?
Sau khi chọn được môi trường làm việc, ngành hàng làm việc, bước cuối cùng là xác định bạn sẽ làm loại công việc gì ở đó.
Dựa trên mô hình từ trường W.P. Carey School of Business, Arizona State University, ngành Marketing được chia làm 4 mảng công việc như sau:
4.1. Strategy & Planning
Mảng công việc này sẽ đảm nhận phần hoạch định chiến lược Marketing cho doanh nghiệp. Các công việc chính gồm:
- Brand Management: Có nhiệm vụ xây dựng chiến lược xây dựng thương hiệu (Brand positioning, Brand guidelines, Brand identity), phát triển sản phẩm, đảm bảo về thị phần, doanh số, mức tăng trưởng,…
- Strategic Planning: Thường xuất hiện nhiều ở Agency, có nhiệm vụ tiếp nhận vấn đề và yêu cầu từ khách hàng, sau đó chuyển thành chiến lược Marketing tổng thể và định hướng cho cả đội nhóm, lập kế hoạch thực thi, phân bổ nguồn lực và xác định KPIs.
- Product Marketing: Có nhiệm vụ quản lý sản phẩm hoặc hệ thống sản phẩm, nghiên cứu nhu cầu thị trường và người tiêu dùng, xây dựng chiến lược định vị sản phẩm, lập kế hoạch Go-to-market,…
- Digital Planning: Có nhiệm vụ nghiên cứu chân dung khách hàng mục tiêu và hành vi trên các kênh digital. Từ đó, lập kế hoạch Marketing trên nền tảng số (website, SEO, CRM, email, app,…), phân bổ ngân sách cho các kênh, đặt ra KPI và công cụ đo lường.
Bạn sẽ phù hợp với phân mảng này nếu bạn:
- Yêu thích các công việc về lập kế hoạch, định hướng chiến lược, lãnh đạo.
- Có xu hướng đánh giá toàn bộ bức tranh lớn, thay vì chú ý vào những tiểu tiết.
- Có khả năng giao tiếp và làm việc với nhiều bên đối tác hoặc cá nhân.
- Có khả năng theo dõi và quản lý được tiến độ của công việc và của đội nhóm mà mình phụ trách.
Những kỹ năng quan trọng cần có: Tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng làm việc nhóm,…
4.2. Content
Mảng công việc này tập trung nghiên cứu, sản xuất và phân phối nội dung đến đúng người, đúng thời điểm. Các công việc chính gồm:
- Copywriting: Có nhiệm vụ nghiên cứu (brief, thị trường, người tiêu dùng mục tiêu,…), quản lý các dự án, brainstorm ý tưởng và viết thành các sản phẩm truyền thông quảng cáo.
- Social Media: Có nhiệm vụ nghiên cứu về hành vi của người dùng trên các mạng xã hội, truyền tải thông điệp của thương hiệu qua các nội dung sáng tạo, hấp dẫn nhằm đạt được mục tiêu truyền thông/ marketing, kết nối và xây dựng cộng đồng người dùng yêu thích hoặc trung thành với thương hiệu,…
- Video Production/ Graphic Design: Có nhiệm vụ tạo ra các nội dung trực quan như hình ảnh, video, infographic, short film,… theo yêu cầu từ khách hàng và từ team.
- Art Direction: Đây là cấp bậc cao hơn của vị trí Video production/ Graphic design, có nhiệm vụ làm việc với Copywriter để nghĩ ra ý tưởng sáng tạo, sau đó sẽ cùng với đội nhóm làm tất cả các công việc liên quan như sản xuất ấn phẩm truyền thông, quản lý tiến độ dự án,…
Bạn sẽ phù hợp với phân mảng này nếu bạn:
- Yêu thích và có khả năng sáng tạo về mặt con chữ hay hình ảnh.
- Yêu thích làm việc trong môi trường linh hoạt, kích thích sáng tạo thay vì tuân theo quy trình nghiêm ngặt.
- Có khả năng truyền tải cuốn hút qua cả văn nói và văn viết.
Những kỹ năng quan trọng: Tư duy sáng tạo, kỹ năng viết logic, kỹ năng quản lý thời gian,
4.3. Execution
Phân mảng này bao gồm các công việc thực thi, cụ thể bao gồm:
- Account Management: Có nhiệm vụ quản lý khách hàng, quản lý dự án, theo dõi tiến độ, phối hợp thực thi, đảm bảo KPI & timeline để cả khách hàng lẫn nhân sự trong team đều cảm thấy hài lòng. Đôi khi, vị trí Account còn kiêm nhiệm một chút công việc Sales – tư vấn, thuyết phục khách hàng về sản phẩm và thương hiệu của mình.
- Sales: Ở đây, vị trí Sales có thể hiểu theo 2 hướng. Thứ nhất, sales là một phần công việc của Account trong agency như mô tả bên trên. Thứ hai, Sales là công việc tiếp thị vào bán hàng tại các kênh phân phối, thường có ở các Client mảng FMCG.
- Event Activation: Có nhiệm vụ lập kế hoạch tổng cho sự kiện, và tham gia sản xuất sự kiện (booking địa điểm, tuyển chọn nhân sự, set up, tổng duyệt,…). Ngoài ra còn phải phối hợp với các phòng ban khác như Creative, Sales,… để cùng thực thi cho sự kiện.
- Business Development: Có nhiệm vụ phân tích thị trường để tìm ra cơ hội kinh doanh, đàm phán và làm việc cùng với đối tác kinh doanh và phòng ban, quản lý doanh số sales,…
Bạn sẽ phù hợp để phụ trách các công việc thực thi nếu bạn:
- Có khả năng tổ chức và triển khai những kế hoạch trên giấy tờ thành những hành động thực tế
- Có khả năng làm việc dưới tốc độ nhanh và áp lực cao
- Có khả năng giao tiếp và đàm phán rõ ràng, tự tin
- Tỉ mỉ, chi tiết để có thể đảm bảo các hoạt động diễn ra trơn tru, hạn chế sai sót nhất có thể.
Những kỹ năng quan trọng cần có: Tư duy giải pháp, kỹ năng quản lý dự án, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xây dựng các mối quan hệ,…
4.4. Analysis
Phân mảng này tập trung phân tích và đo lường cho các hoạt động marketing, cụ thể là các công việc:
- Market Research: Có nhiệm vụ nghiên cứu và phân tích về thị trường, ngành hàng, người tiêu dùng, kênh digital,… bằng các phương pháp định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, quan sát,…) và định lượng (bảng hỏi, phân tích thống kê,…).
- Marketing Analysis: Có nhiệm vụ thu thập, chọn lọc, xử lý và phân tích dữ liệu chuyên sâu để từ đó đưa ra được insights quan trọng cho việc ra quyết định kinh doanh hoặc giải quyết vấn đề.
- SEO: Có nhiệm vụ nghiên cứu từ khóa để sáng tạo nội dung phù hợp, tối ưu SEO on-page và off-page, theo dõi và phân tích về lưu lượng traffic, tỷ lệ chuyển đổi, thời gian ở lại website/ landing page,…
Bạn sẽ phù hợp để phụ trách các công việc thực thi nếu bạn:
- Nhạy bén với các con số, song cũng có khả năng thấu hiểu về khách hàng, thị trường,… để kết hợp với số liệu, cho ra những insight đắt giá.
- Điềm tĩnh, kiên nhẫn và logic để xử lý được khối lượng dữ liệu lớn, rời rạc thành các báo cáo hay insights cần thiết cho hoạt động kinh doanh.
Những kỹ năng quan trọng cần có: Tư duy phân tích, tư duy phản biện, kỹ năng nghiên cứu, phân tích & đọc hiểu các chỉ số website,…
Bước cuối cùng này sẽ giúp bạn tìm ra công việc Marketing cụ thể, từ đó có kế hoạch học tập và ứng tuyển phù hợp.
5. Xây dựng lộ trình học Marketing từ cơ bản đến chuyên sâu
Sau khi bạn đã xác định được mình muốn làm Marketing trong lĩnh vực nào, ở đâu và cho ai, thì bước cuối cùng là xây dựng lộ trình học tập phù hợp. Bạn có thể ứng dụng mô hình T-shaped để thiết kế lộ trình học dễ dàng hơn.
T-shaped là một mô hình phổ biến giúp marketers có thể dễ dàng xây dựng lộ trình học tập từ tổng quan đến đi sâu vào một chuyên môn. Mô hình T-shaped bao gồm 2 trục: Trục ngang đại diện cho những kiến thức tổng quan, nền tảng về Marketing. Trục dọc đại diện cho một chuyên môn cụ thể mà marketers làm giỏi nhất.
Dưới đây là một ví dụ về lộ trình học tập trong phân mảng Content để các bạn tham khảo:
Đọc thêm: T-shaped marketer – Bạn cần học rộng hay học sâu?
6. Cách lựa chọn môi trường làm việc cho người trẻ mới đi làm
Khi lựa chọn công việc phù hợp với bản thân, có 3 yếu tố quan trọng nhất mà bạn phải cân nhắc, bao gồm: Phúc lợi cơ bản – Cơ hội thăng tiến & phát triển – Động lực làm việc.
6.1. Công việc này có đáp ứng được nhu cầu sống cơ bản của mình không?
Công việc cần phải đáp ứng được những nhu cầu sống cơ bản của bạn (chi trả sinh hoạt phí, giải trí, học tập,…). Bạn có thể tự đặt ra các câu hỏi:
- Công việc này có cho mình mức lương đủ để chi trả chi phí hàng ngày không? Hay công việc có cho mình mức lương mình mong muốn nhận được không?
- Công việc này có cung cấp cho mình các quyền lợi cơ bản không? (Đóng bảo hiểm, cơ chế thử việc, đãi ngộ, thời gian làm việc,…)
6.2. Công ty này có lộ trình thăng tiến/ phát triển rõ ràng cho nhân viên không?
Đối với những bạn trẻ mới đi làm, nên tập trung ưu tiên các công việc cho mình cơ hội học hỏi và trải nghiệm nhiều để phát triển bản thân tối đa. Đây sẽ là nền tảng giúp bạn đi nhanh và đi xa hơn trong tương lai.
Bạn hãy đặt ra các câu hỏi:
- Môi trường làm việc ở đây có chế độ đào tạo cho nhân viên ra sao?
- Trong công ty này, vị trí của mình có lộ trình thăng tiến như thế nào?
- Người lãnh đạo trực tiếp của mình là ai? Mình có thể học hỏi gì từ người đó?…
6.3. Công việc có cho mình động lực làm việc dài hạn không?
Đây là yếu tố giúp bạn biết được mỗi ngày trôi qua, bạn có động lực để dậy sớm và đi làm hay không. Hãy tự đặt ra các câu hỏi:
- Mình có hiểu giá trị mà công việc này tạo ra không? (cho khách hàng, cho doanh nghiệp, cho xã hội)
- Mình có tin vào sản phẩm/ dịch vụ/ thương hiệu mà mình đang làm không?
- Mình có tự hào khi kể với người khác về công việc của mình không?
Tùy vào mỗi giai đoạn đi làm, mà bản thân bạn sẽ lựa chọn ưu tiên yếu tố nào nhất so với các yếu tố còn lại. Tuy nhiên, 1 công việc tốt không thể thiếu đi 1 trong 3 yếu tố được, vì như vậy, nhân sự sẽ thiếu đi động lực làm việc trong dài hạn hoặc không còn muốn cam kết lâu dài với công ty nữa.
Tạm kết
Như vậy, để trả lời cho câu hỏi: “Chọn chuyên ngành nào khi làm Marketing?”, bạn cần đi từ: Cách hệ sinh thái Marketing vận hành – Môi trường làm việc – Ngành hàng và khách hàng – Chuyên môn làm việc – Xây dựng lộ trình học tập cụ thể. Hy vọng với những chia sẻ trên, các bạn sẽ có định hướng rõ ràng hơn trong ngành Marketing này!
Nếu bạn vẫn còn mông lung về việc làm thế nào để trau dồi kiến thức và kỹ năng Marketing cần thiết, hãy để khóa học Marketing Foundation giúp bạn! Khóa học được xây dựng theo quy trình Marketing tại các tập đoàn đa quốc gia, giúp bạn hệ thống hóa nền tảng bài bản và hiểu về các phân mảng trong Marketing để lựa chọn chuyên ngành phù hợp. Đồng thời, bạn còn có cơ hội networking và học hỏi kinh nghiệm làm việc từ Brand Managers kỳ cựu tại các tập đoàn đa quốc gia!
Bài viết được biên soạn bởi Tomorrow Marketers, vui lòng không sao chép dưới mọi hình thức!
